Ο άνθρωπος πίσω από το ΑΤΜ που δεν πλούτισε ποτέ: Η ιστορία του Τζέιμς Γκούντφελοου

Υπάρχουν εφευρέσεις που αλλάζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, χωρίς όμως να κάνουν πλούσιο εκείνον που τις δημιούργησε. Μία από αυτές είναι το ΑΤΜ. Πίσω από την τεχνολογία που χρησιμοποιείται καθημερινά σε όλο τον κόσμο βρίσκεται ο Σκωτσέζος μηχανικός Τζέιμς Γκούντφελοου, ο οποίος, όπως έχει δηλώσει, έλαβε μόλις... 15 δολάρια για την πατέντα της εφεύρεσής του και δεν κέρδισε τίποτε περισσότερο από αυτήν στη συνέχεια.

Όπως αναφέρει σε άρθρο του ο Guardian, ο ίδιος έχει μιλήσει με πικρία για την αντίθεση ανάμεσα στη δική του πορεία και στα τεράστια οικονομικά οφέλη που απολαμβάνουν άλλοι στον χρηματοπιστωτικό κλάδο. Όπως υποστηρίζει, η εφεύρεσή του γέννησε ολόκληρους τομείς της τραπεζικής τεχνολογίας και απέφερε δισεκατομμύρια στην οικονομία, χωρίς όμως να του εξασφαλίσει ανάλογη ανταμοιβή.

Ο Γκούντφελοου εργαζόταν στα μέσα της δεκαετίας του 1960 ως μηχανικός ανάπτυξης στην εταιρεία Kelvin Hughes, μέλος της Smiths Industries, όταν του ανατέθηκε να βρει έναν τρόπο ώστε οι πελάτες να μπορούν να κάνουν ανάληψη μετρητών εκτός ωραρίου τραπεζών. Η βασική ιδέα ήταν απλή: μια μηχανή που θα έδινε χρήματα σε αναγνωρισμένο πελάτη όποτε τα χρειαζόταν. Για να το πετύχει, ο Σκωτσέζος μηχανικός ανέπτυξε έναν μηχανισμό που συνδύαζε προσωπικό αριθμό αναγνώρισης (PIN) με μια κωδικοποιημένη κάρτα.

Η αρχική μορφή της τεχνολογίας δεν έμοιαζε πλήρως με τα σημερινά ΑΤΜ, αλλά περιείχε ήδη τα βασικά τους χαρακτηριστικά. Η πατέντα περιέγραφε ένα σύστημα με αναγνώστη κάρτας και πληκτρολόγιο δέκα κουμπιών, μέσω του οποίου ο πελάτης θα πληκτρολογούσε τον προσωπικό του αριθμό για να λάβει μετρητά. Η κρίσιμη διαφορά ήταν ότι τότε η «κάρτα» ήταν ένα πλαστικό δελτίο με τρύπες, αντί για τη μαγνητική ή ηλεκτρονική κάρτα που γνωρίζουμε σήμερα.

Η πατέντα του Γκούντφελοου κατατέθηκε σαν σήμερα στις 2 Μαΐου 1966, πολύ πριν από την πρώτη δημόσια εγκατάσταση μηχανής αυτόματης ανάληψης στη Βρετανία. Αυτό είναι και το βασικό επιχείρημα όσων θεωρούν ότι ο ίδιος είναι ο πραγματικός εφευρέτης του σύγχρονου ΑΤΜ. Η βρετανική πατέντα No. 1,197,183 και αντίστοιχες διεθνείς κατοχυρώσεις αποδίδουν στον ίδιο την τεχνική λύση που βρίσκεται στον πυρήνα του μηχανήματος όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Το... αντίπαλο δέος για την αναγνώριση

Την ίδια περίοδο, ο Τζον Σέπερντ-Μπάρον, που εργαζόταν για τη De La Rue, ανέπτυσσε μια ανταγωνιστική συσκευή αυτόματης ανάληψης. Το δικό του σύστημα δεν χρησιμοποιούσε πλαστικές κάρτες, αλλά ειδικά επιταγόχαρτα εμποτισμένα με άνθρακα-14, ένα ήπια ραδιενεργό υλικό, τα οποία το μηχάνημα αναγνώριζε πριν εκταμιεύσει τα χρήματα. Αυτή η μηχανή ήταν εκείνη που εγκαταστάθηκε πρώτη δημόσια, στις 27 Ιουνίου 1967, σε υποκατάστημα της Barclays στο Ένφιλντ του βόρειου Λονδίνου.

Γι’ αυτό και η ιστορία του ΑΤΜ έμεινε για χρόνια διχασμένη ανάμεσα σε δύο διαφορετικές εκδοχές: Ο Σέπερντ-Μπάρον θεωρήθηκε ο άνθρωπος που έφερε πρώτος το «μηχάνημα ανάληψης» στο κοινό, ενώ ο Γκούντφελοου είναι εκείνος που κατοχύρωσε νωρίτερα την τεχνολογία PIN και το λειτουργικό μοντέλο του σύγχρονου ΑΤΜ. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη και εξηγεί γιατί η συζήτηση για τον «πραγματικό εφευρέτη» κράτησε δεκαετίες.

Η διαμάχη πήρε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις το 2005, όταν ο Σέπερντ-Μπάρον τιμήθηκε με OBE ως «εφευρέτης του αυτόματου διανομέα μετρητών». Ο Γκούντφελοου αντέδρασε δημοσίως, λέγοντας ότι είχε μείνει σιωπηλός για δεκαετίες και πως αυτό ήταν το μεγάλο του λάθος. Έναν χρόνο αργότερα, το 2006, τιμήθηκε και ο ίδιος με OBE, αυτή τη φορά για τις υπηρεσίες του στον τραπεζικό τομέα ως «πατεντάτορας του προσωπικού αριθμού αναγνώρισης».

Σταδιακά, η διεθνής αναγνώριση άρχισε να γέρνει πιο καθαρά προς το μέρος του. Το όνομά του περιλήφθηκε στη βρετανική κρατική έκδοση Life in the United Kingdom, όπου αναφέρεται ρητά ότι ο Τζέιμς Γκούντφελοου επινόησε το ΑΤΜ ή “cashpoint” τη δεκαετία του 1960. Παράλληλα, πηγές της τεχνολογικής και ιστορικής κοινότητας τον χαρακτηρίζουν πλέον ευρέως ως τον εφευρέτη του σύγχρονου ΑΤΜ και του PIN.

Η δικαίωση ήρθε αλλά μόνον... ηθικά

Παρά την ηθική δικαίωση, το οικονομικό σκέλος της ιστορίας παραμένει εντυπωσιακά φτωχό. Ο ίδιος έχει εξηγήσει ότι τα 15 δολάρια που έλαβε ήταν η τυπική αμοιβή υπογραφής για τις αιτήσεις πατέντας σε 15 χώρες — ένα δολάριο για κάθε υπογραφή. Είχε στο μεταξύ αποχωρήσει από την Kelvin Hughes, καθώς δεν θέλησε να ακολουθήσει το έργο όταν αυτό μεταφέρθηκε στη νότια Αγγλία, και στη συνέχεια εργάστηκε για 26 χρόνια στην IBM.

Το ειρωνικό είναι ότι η τεχνολογία που βοήθησε να γεννηθεί εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο παγκόσμια εργαλεία της σύγχρονης οικονομίας. Ήδη από το 2017, υπήρχαν περίπου 3 εκατομμύρια ΑΤΜ σε όλο τον κόσμο, αριθμός που καταδείκνυε την τεράστια εξάπλωσή τους, ακόμη και σε μια εποχή ψηφιακών πληρωμών και ανέπαφων συναλλαγών.

Η ιστορία του Τζέιμς Γκούντφελοου είναι, τελικά, κάτι περισσότερο από μια τεχνολογική υποσημείωση. Είναι μια υπενθύμιση ότι πίσω από πολλές από τις πιο επιδραστικές εφευρέσεις του σύγχρονου κόσμου δεν βρίσκονται πάντα δισεκατομμυριούχοι επιχειρηματίες, αλλά άνθρωποι που άλλαξαν τις ζωές όλων χωρίς να αλλάξει ποτέ ουσιαστικά η δική τους.